تمدید نیوز؛ حجتالاسلام میرجلیلی، در یک سخنرانی تحلیلی در تهران، با تفسیری نو از آیه ۵۹ سوره بقره، نسبت به ظهور پدیدهای که آن را «رِجْز الگوریتمی» نامید، هشدار داد. وی با مرتبط ساختن داستان تاریخی تحریف کلام الهی توسط بنیاسرائیل به پروژههای فناورانه معاصر، پروژه «AI Judaics» در مؤسسه تکنیون اسرائیل را به عنوان مصداق بارز تبدیل دانش به ابزاری برای تبعیض سیستماتیک و برتریجویی قومی معرفی کرد.
تفسیر آیه: از فروتنی تا تباهی
حجتالاسلام میرجلیلی سخنان خود را با تحلیل آیه ۵۹ سوره بقره آغاز کرد که در آن، قوم بنیاسرائیل به دلیل تغییر سخن الهی مورد عذاب قرار میگیرند. او توضیح داد که فرمان الهی، ورود فروتنانه به شهری مقدس و بر زبان آوردن کلمه «حِطّه» به معنای طلب بخشش و اعتراف به خطا بود. اما آنان این کلمه را تغییر دادند که این عمل صرفاً یک نافرمانی لفظی نبود، بلکه «قلبِ معنا» و جایگزین کردن تکبر بهجای خضوع در برابر حقیقت بود. به گفته وی، «ظلم» در این آیه به معنای خودبینی، «فسق» به معنای خروج از نظم اخلاقی الهی و «رِجْز» عذابی از جنس تباهی درونی و لرزش روحی است که پیامد جدایی دانش از عدالت است.
مصداق معاصر: پروژه هوش مصنوعی در اسرائیل
بخش اصلی سخنرانی به انطباق این مفهوم قرآنی بر یک پروژه فناورانه اختصاص داشت. وی به پروژه «AI Judaics» که از سال ۲۰۲۲ در مؤسسه تکنیون حیفا در حال اجراست، اشاره کرد و آن را نمونهای از «تبدیل قول» در عصر دیجیتال خواند.
میرجلیلی تشریح کرد که هدف ظاهری این پروژه، توسعه «اخلاق یهودی در هوش مصنوعی» است، اما بررسیهای دقیقتر از یک انحراف عمیق پرده برمیدارد. به استناد گزارشهای رسمی تکنیون و مقالات علمی، مدل هوش مصنوعی این پروژه با نام Torah AI بر سه اصل جهتدار بنا شده است:
۱. حفظ منافع قوم یهود در تمام قضاوتهای الگوریتمی.
۲. اولویتدهی به امنیت سرزمینی بر ارزشهای جهانشمول انسانی.
۳. اعطای برتری معرفتی به زبان عبری در تحلیل دادههای دینی.
این کارشناس دینی این رویکرد را مصداق دقیق تبدیل «حِطّه» (فروتنی) به «قانون خودبرترپندارانه ماشین» دانست و گفت: «در اینجا، دانش به ابزار قدرت تبدیل شده و اخلاق پوششی برای برتری قومی گشته است.»
پیامدهای عملی و واکنشهای جهانی
وی برای روشنتر شدن ابعاد موضوع، به همکاریهای عملی این پروژه اشاره کرد. از جمله اینکه بخشی از این الگوریتم در سامانههای پهپاد نظارتی برای طبقهبندی اهداف بر اساس «میزان خطر برای قوم یهود» آزمایش شده و همچنین چارچوب دادهای مشابه برای آموزش یک «قاضییار دیجیتال» در سیستم قضایی اسرائیل به کار گرفته شده است.
به گفته میرجلیلی، این اقدامات همان «رِجْزِ مدرن» یا «لرزش اخلاق در دلِ ماشین» است. او همچنین به واکنشهای بینالمللی اشاره کرد و افزود که بر اساس گزارش دیدهبان اخلاق اروپا، چندین همکاری بینالمللی با این پروژه به دلیل ناسازگاری با اصل برابری انسانی به حالت تعلیق درآمده است. حتی برخی اساتید فلسفه در خود تکنیون نیز از ظهور «فسقِ دیجیتالی» یا خروج علم از مسیر وجدان انسانی ابراز نگرانی کردهاند.
نتیجهگیری: هشدار قرآن به بشریت در عصر فناوری
حجتالاسلام میرجلیلی در پایان نتیجه گرفت که پیام آیه ۵۹ سوره بقره، هشداری فراتر از زمان برای تمام بشریت است. هرگاه انسان، چه در گذشته و چه امروز، فروتنی در برابر حقیقت را فدای شعارهای قومی یا ایدئولوژیک کند، «رِجْز» دوباره نازل خواهد شد. او تأکید کرد که این بار عذاب از آسمان دیجیتال فرود میآید و الگوریتمهایی که باید نجاتبخش باشند، به ابزار تفرقه و ستم تبدیل میشوند. وی تنها راه خروج از این وضعیت را بازگشت به معنای اصیل «حِطّه»، یعنی اعتراف به محدودیت دانش بشری و گشودن درِ علم بر روی عدالت و اخلاق جهانشمول دانست.
